گزارش افتتاحیه رویداد چاپ زیستی؛ کارزار تحول در پزشکی بازساختی
تکنولوژی چاپ زیستی (Bioprinting) به عنوان یکی از پیشروترین فناوری‌های حوزه پزشکی بازساختی، اکنون جایگاه خود را در پژوهش‌های داخلی پیدا کرده است. افتتاحیه رویداد چاپ زیستی کشور، که به همت شرکت «امیدآفرینان مهندسی آینده» – به عنوان نخستین ارائه‌دهنده تجاری چاپگرهای سه‌بعدی زیستی در کشور – و با حمایت مرکز راهبردی فناوری‌های همگرای معاونت علمی آغاز شد، نقطه عطفی در این مسیر محسوب می‌شود. این رویداد با هدف گسترش دانش فنی و توسعه ابزارهای نوین در مهندسی بافت، از آبان‌ماه سال جاری وارد فاز عملیاتی خود شد. در این فرآیند، پس از بررسی دقیق طرح‌های پیشنهادی توسط تیم‌های تحقیقاتی، ایده‌های منتخب وارد مرحله اجرا شدند تا توانمندی‌های علمی کشور در این حوزه به چالش کشیده‌شود.
گزارش افتتاحیه رویداد چاپ زیستی
دیدگاه متخصصان؛ چرا باید به سمت چاپ زیستی حرکت کنیم؟
جناب آقای دکتر احسان سید جعفری، عضو هیأت علمی گروه بیوتکنولوژی دانشگاه تهران و مجری طرح «بررسی اثر داربست چاپ شده سه‌بعدی با سطح اصلاح‌شده بر تمایز استخوانی سلول‌های بنیادی»، در گفتگو با تیم اجرایی، ضرورت حضور فعال در این حوزه را تشریح کرد. وی معتقد است که کشورهای پیشرو در حوزه مهندسی بافت، نظیر کانادا، آلمان و آمریکا، بودجه‌های تحقیقاتی هنگفتی را به این سمت هدایت می‌کنند. دکتر جعفری می‌گوید: «حرکت جهانی به سمت تولید هوشمند ساختارهای بافتی، به‌ویژه در درمان ضایعات ناشی از تصادفات و بیماری‌های مادرزادی، غیرقابل انکار است. فناوری پرینت زیستی به پزشکان اجازه می‌دهد در کمترین زمان ممکن، هندسه آسیب‌دیده بیمار را اسکن کرده و بافت جایگزین شخصی‌سازی‌شده تولید کنند.»
نقش زیرساخت‌های بومی در کاهش هزینه‌های تحقیقاتی
یکی از مهم‌ترین چالش‌های ابتدایی هر فناوری نوظهور، هزینه‌های بالای دستگاه و مواد مصرفی است. در این رویداد، شرکت «امیدآفرینان مهندسی آینده» تلاش کرده است تا با ارائه خدمات چاپ زیستی و در دسترس قرار دادن تجهیزات پیشرفته، این مانع را از سر راه محققان بردارد. دکتر جعفری با تأکید بر اهمیت این موضوع می‌گوید: «حمایت شرکت‌های داخلی که در این حوزه موفق عمل کرده‌اند، برای مجموعه‌های دانشگاهی که از نظر مالی محدودیت دارند، یک ضرورت است. این شرکت‌ها با در اعطای چاپگر زیستی و عناصر اولیه تحقیق، راه را برای ارتقای توانمندی‌های علمی هموار کرده‌اند.»
تمرکز بر درمان ضایعات استخوانی
پروژه تحقیقاتی دکتر جعفری با تمرکز بر نکروز بافت استخوان، نشان می‌دهد که چگونه می‌توان با ترکیب دانش بیوتکنولوژی و تکنولوژی چاپ زیستی، به راهکارهای درمانی دست یافت. او می‌گوید: «هدف ما استفاده از بسترهای سه‌بعدی و سلول‌های بنیادی برای ترمیم بافت استخوان است. در این راستا، ما از قابلیت‌های ماژول پرینتر زیستی بهره می‌بریم تا داربست‌هایی با دقت بالا بسازیم. این داربست‌ها به عنوان بستری برای چسبندگی و رشد سلول‌ها عمل می‌کنند و مسیر را برای کارآزمایی‌های بالینی در آینده نزدیک هموار می‌سازند.»
تجهیزات و خدمات؛ بازوی توانمند پژوهشگران
استفاده از یک کیت مهندسی بافت جامع و استاندارد، از جمله نیازهای اساسی گروه‌های تحقیقاتی است که در این رویداد به‌خوبی پاسخ داده‌شده‌است. دکتر جعفری با مقایسه توانمندی‌های داخلی با نمونه‌های خارجی می‌گوید: «خوشبختانه اجرای پروژه ما در کنار این رویداد، فرصتی فراهم کرد تا ثابت کنیم توانمندی‌های داخلی شرکت امیدآفرینان مهندسی آینده، با استانداردهای جهانی برابری می‌کند. ما برای پروژه‌های خود از جوهر زیستی و بسترهای چاپ‌شده‌ای استفاده می‌کنیم که کیفیت ساخت آن‌ها برای تمایز سلول‌های بنیادی حیاتی است.»
نتیجه‌گیری و افق پیش رو
افتتاحیه رویداد چاپ زیستی، تنها شروعی برای یک جریان پژوهشی پایدار در کشور است. پیشنهاد دکتر جعفری برای گسترش این فناوری، حمایت بیشتر از نمایشگاه‌های «آزمایشگاه ساخت ایران» و سرمایه‌گذاری ویژه بر فناوری‌های جدید در دانشگاه‌هاست. این رویداد ثابت کرد که با تلفیق دانش تئوری دانشگاهی و توان صنعتیِ شرکت‌های دانش‌بنیان، می‌توان آینده‌ای روشن برای پزشکی بازساختی در ایران متصور شد. دستیابی به دانش بومی در ساخت بافت‌های زنده، گامی بلند برای ارتقای سلامت جامعه و کاهش وابستگی به تکنولوژی‌های وارداتی است. تیم‌های تحقیقاتی اکنون با دسترسی به خدمات چاپ زیستی و زیرساخت‌های موجود، آماده‌اند تا مرزهای علمی جدیدی را در مهندسی بافت بگشایند.